site teller
site teller
site teller
gran-canaria-actueel.jouwweb.nl

aaaaLOGOMETBANNERGranCanariaActueel-212.jpg

mapa-canarias2-86.jpg

El Timanfaya, schild van de levende vulkanen

De dorpen Mala en Guatiza bevinden zich in een gebied
waar de kans op het ondergaan van erupties het grootst is

LANZAROTE - donderdag 10 augustus 2017 - Het Nationale Park Timanfaya zal waarschijnlijk het toneel zijn van de de vulkaanuitbarsting die zich voordoet op Lanzarote, en als die zich voordoet, zullen de huidige lava-velden het grootste deel van  de schade absorberen, met uitzondering van de  vervormingen die de as-regen veroorzaakt in het Zuiden van het eiland.

Dat is de verwachting van de vier onderzoekers van het  Instituto de Ciencias de la Tierra Jaume Almera (ICTJA-CSIC) (Instituut voor Aardwetenschappen Jaume Almera) welke deze maand is gepubliceerd in tijdschrift Natural hazards and Earth sytem siences, in een artikel dat nagaat hoe in de toekomst de erupties kunnen zijn welke zich voordoen op Lanzarote, en wat voor soort risico’s die met zich meebrengen.
timanfaya-escudo-1.jpg
Elk jaar bezocht door anderhalf miljoen personen, is Timanfaya het resultaat van een van de grootste erupties welke men in Europa kent: die duurde zes jaar (van 1730 tot 1736), veroorzaakte honderden vulkanische kegels langs een spleet met een lengte van 13 kilometer en bedekte een derde van het gehele eiland met lava.

In totaal is dat 1,5 vierkante kilometer magma (equivalent aan het volume voor vullen van de dam van Mequinenza, het grootste reservoir van de rivier de Ebro). Er waren geen slachtoffers, maar het lange aanhouden van  de erupties  en de uitgestrektheid van het getroffen gebied heeft grote gevolgen gehad voor het dagelijks leven op Lanzarote in de 18de Eeuw.

Minder dan een eeuw later, in 1834, kwam er een andere uitbarsting in hetzelfde gebied - de tot nu toe  laatste op  Lanzarote, maar veel kleiner en korter van duur (ongeveer drie maanden), met als herinnerinmg de  drie vulkanen genaamd: Tao, Tinguatón en Nuevo del Fuego.

De onderzoekers van het CSIC, Laura Becerril, Stefanía Bartolini, Adelina Geyer, en Joan Martí (een van de deskundigen die de Canarische Regering heeft geadviseerd op het vlak van de crisis tijdens de uitbarsting op El Hierro in 2011) hebben alle vulkanische periodes  geanalyseerd die in Lanzarote bekend zijn, en de geologie van het eiland, om te proberen te bepalen wat het meest waarschijnlijke risico is .

Hun prognose is, dat als zich weer een verschijnsel van deze soort op het eiland voordoet, dat waarschijnlijk de grootte van de uitbarsting van 1834 heeft , met een maximum aan vulkanisch materiaal uitgestoten op ongeveer 0,02 km³, met  as-stroken van maximaal drie kilometer lang, en lavastromen tot zeven kilometer lang.

De plaatsen waar een grotere kans bestaat dat een eruptie komt (geraamd op een maximum van 6 op 100.000) zijn verdeeld langs een lijn die het eiland doorkruist, langs de dorpen Mala en Guatiza Timanfaya, in noordoostelijke- zuidwestelijke richting.

Hun risico-analyse gaat ervan uit, dat  dat de eruptie waarschijnlijk van het stromboliaanse -type zal zijn en plaatsvindt  binnen het Nationale Timanfaya Park, een beschermd natuurgebied met slechts een paar gebouwen en weinig infrastructuur. Deze uitbreidingen hebben, volgens hen, het grootste risico, om opnieuw te worden bedekt met lava.

De rest van het eiland loopt weinig risico te worden getroffen door de lava, en ook niet door as-regen, die waarschijnlijk zal afbuigen  naar het zuiden - als op die dagen de op Lanzarote meestal noordoostelijke winden  aanwezig zijn - waar Playa Blanca een van  de belangrijkste  toeristische bestemmingen is.

Gemeenten zoals Tías, Tinajo, San Bartolomé, en Arrecife, kunnen zich ook getroffen  zien in de straal van de verstrooiende as van een nieuwe eruptie in Timanfaya, afhankelijk van de heersende wind.

De auteurs van dit artikel stellen - dat hoewel er 15 uitbarstingen hebben plaatsgevonden op de Canarische Eilanden in de historische periode (van de laatste zes eeuwen) -  er zich geen  grote schade heeft voorgedaan in termen van  mensenlevens; een goede risico-analyse is een taak die nog steeds behandeling is.
0000AAAAIslas-canariaslogo-179.jpg

350 jaar geleden: Eerste klim naar de top van de Teide, de hemel-kolom van Spanje

De eerste tekst waarin een klim naar de Teide wordt genoemd, is in1667 uitgegeven in Londen
De Guanchen identificeerden de vulkaan met, ‘de hel, en de God van de doden’

TENERIFE - Claudio Ptolomeo  was een sterrenkundige, wiskundige en geograaf in Alexandrië die, in de eerste Eeuw: ‘De Geografie’ schreef. In  deze tekst verschijnt de Teide als de hoogste top van Spanje en maakt deze deel uit van de wereldgeschiedenis van de ontdekkers vanwege zijn majesteitelijk hoogte. En in de late Middeleeuwen kreeg de Teide opnieuw zijn hoofdrol omdat met de voortschrijding ervan, de navigatie diende als gids voor de zeevaarders.

Maar de eerste tekst waarin men een klim naar de top van  de Teide beschrijft, schreef men 350 jaar geleden in Londen. Door de Canario’s als gekken beschouwd, bereikten tussen augustus 1646 in 1650 de avonturiers  Philips Ward, John Webber, John Cowling, Thomas Bridges, en George Cove,  hun aanwezigheid op de top van de Canarische vulkaan.
teide-canarias-volcan-U10108049103VP--160x110abc-1.jpg

El Teide, Tenerife
Vanaf dat moment begon de legende  van de hoogste top van Spanje. Een geestelijke, Thomas Robert Sprat, kreeg het in 1667 voor elkaar dat de eerste tekst over de Teide, de Royal Society in Londen bereikte, dat wil zeggen, vijf jaar na de oprichting ervan bij Koninklijk Besluit van Charles de Tweede.

De Teide trok de aandacht van veel auteurs zoals van José de Viera y Clavijo, die altijd al verzekerde dat de aanwezigheid van de Canarische vulkaan deel uitmaakte van de beschrijvingen welke men over Canarias deed in het Antieke Griekenland. Viera beweerde dat Herodotus dit beschreef als: “de Atlante blinkt uit als en cilindrische vorm.”
“Men bevestigt dat deze zo hoog is dan men niet de top ervan kan zien omdat die in de winter en in de zomer altijd in de wolken verkeert, en zijn bewoners noemen hem de Hemel-kolom.”

De vulkaan dient tevens als gids, andere auteurs zoals de Italiaan Dante Alighieri (https://nl.wikipedia.org/wiki/Dante_Alighieri), en de wereldreiziger Angelino Corbizzi, naast Nicolosso de Recco in 1341, hadden scenes in gedachten vanwege zijn hoogte. Wat  school ging maken, omdat Tenerife werd gezien op de landkaarten als het ‘Eiland van de hel’ door de uitbarstingen van de Teide

De reiziger Alise Ca’ da Mosto en de professor Gomes Eanes Da Zurara hebben het in hun teksten over de permanente uitstoot van gassen uit de vulkaan.
De Guanchen, de antieke bewoners van het eiland, bleven ook niet achter en beschouwden de Teide als het huis van het kwaad omdat ze niet in staat waren de reden te verklaren waarom, vanuit deze top, vuur kwam.

pageHeaderTitleImage_es_ES-1.png“De Teide was voor de primitieve bewoners van het eiland een plaats van verschrikking, omdat zijn erupties en rookkanalen in vlammen, signalen waren van de furie van de Maligno Guayota, de boze God die huisde in het binnenste van de vulkaan en zo met de branden geïdentificeerd werd als de God van de doden,” zo bevestigt Antonio Tejera Gaspar (http://anuariosatlanticos.casadecolon.com/index.php/aea/article/view/972/972) dat er bepaalde religieuze manifestaties waren op La Gomera, El Hierro, La Palma, en Gran Canaria , die als referentie de Teide hebben.

De Guanches dingen de Teide niet op, hoewel ze paden voor de veehouderij aanlegden in de nabijheid ervan. Het is sinds de 15de Eeuw dat de Teide zich normaliseert omdat de cartografen die schilderde naar aanleiding van de verhalen van reizigers.

Het is in de zomer van 1715 dat de eerste verhalen verschijnen over stappen op de vulkaan.  Het is weer een Brit,  professor Evens,  die zei, “als men een  steen optilt, verschijnt er behoorlijk wat zwavel;” en hij was de eerste die bevestigde dat de Teide zijn ademhalingsproblemen had veroorzaakt.
ZZZIslas-canariaslogo-778.jpg


Canarias ligt niet in Afrika

Het Amerikaans Geologisch Instituut
stelt iedereen in het ongelijk die zegt
dat de Canarische Eilanden geologisch tot Afrika behoren

CANARISCHE EILANDEN - maandag 13 maart 2017 - Een studie - die is verricht door Juan Carlos Carracedo van de Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC) (Wetenschappelijke Onderzoeksraad) en door Robert I. Tilling van het Amerikaans Geologisch Instituut-  stelt, dat de Canarische Eilanden volledig los staan van het Afrikaanse Continent.

De studie - de men kent als ’Geologie en vulkanologie van de Vulkanische Oceaan-Eilanden Canarias-Hawaï’-  werpt volledig de talrijke studies omver die Canarias verbinden met het Afrikaanse Continent;  in dezelfde studie geeft men blijk van het feit, dat de twee vulkanische Archipels ‘een buitengewoon unieke omgeving’ vormen, zo laten de redacteuren weten in een communiqué.

17203149_1403533309711303_7242798196545222186_n.jpgFeitelijk beschouwt de nieuwe visie - die wordt aangedragen door de recente studies - de  Canarische Eilanden niet als een geheel van ‘eigenaardige’ vulkanische eilanden als slechts een toevallig geologisch ongeval in verband met de tektoniek van het Atlasgebergte; maar, als nóg een; en een van de geologisch meest belangrijke van de Oceanisch vulkanische eilandenketens van de Planeet, volledig losstaand van het Afrikaanse Continent.

De Canarische, zoals de duizenden soortgelijk bestaande, zijn eenvoudigweg succesvolle onderzeese vulkanen, dat wil zeggen, gesitueerd in een geologisch scenario dat de voortgang van het vulkanisme heeft gecontinueerd tot het tevoorschijn komen en vormen van eilanden.

De verplaatsing van de aardlagen waarop ze liggen in relatie met de magmastroom die ze vormt -bekend als warm punt - heeft  in de loop van miljoenen jaren, de kenmerkende lijnen van de eilanden gevormd,  evenals de oudere die zich meer van dit magma-punt verwijderen.
Het magma - het element waarmee de natuur de eilandconstructies vormt -  komt van honderden kilometers diep, waardoor de eilanden als het ware open vensters zijn naar het interieur van de Planeet.

Veel van deze concepten zijn ontwikkeld in de studie van de Hawaiiaanse eilanden - zoals men uitlegt in eerste lezing - en zijn soms aangevuld en bevestigd op Canarias, in tweede lezing.
Deze omstandigheid geeft een nieuwe en buitengewone waarde aan het geologische onderzoek van Canarias,  omdat  wat men hier onderzoekt en ontdekt nu een universele waarde heeft, en in ruil daarvoor, de gedane ontdekkingen op soortgelijke eilanden, zoals de Hawaiiaanse, hier direct toepasbaar op zijn. Met andere woorden, heeft Canarias nagelaten geologisch ‘afwijkend  te zijn, om ten volle binnen te treden in het internationale wetenschappelijke scenario; wat leidt tot een verhoogde belangstelling.
000islas-canariaslogo-kopie-71.jpg


De grootste tsunami ooit, is veroorzaakt
door een vulkaanuitbarsting op Tenerife,

en dat kan opnieuw gebeuren

TENERIFE - woensdag 14 december 2016 - Na jaren van onderzoek, hebben wetenschappers enkele jaren geleden vastgesteld, dat de grootste tsunami ooit, als oorsprong het Canarische Eiland Tenerife heeft gehad. Het gaat dan om een vulkaanuitbarsting van 170.000 jaar geleden welke golven heeft veroorzaakt van ruim 150 meter hoog en die hele delen van het vaste land wegvaagde.

Als gevolg van de vulkaanuitbarsting op het eiland Tenerife, vielen duizenden tonnen aan gesteente en  puin met wel 150 tot 200 kilometer per uur de Oceaan in, wat er voor zorgde dat enorme golven ontstonden die, naarmate deze voortschreden,  steeds groter werden, tot hoogten van wel 150 meter, of meer.
6d03b6c2a2bb2394302ec24c125423ce.jpgDie vulkaanuitbarsting heeft, volgens de onderzoekers,  tussen de 160.000 en 170.000 jaar geleden plaatsgevonden aan de zuidkant van Tenerife. Ook na deze uitbarsting zijn er nog verschillende erupties  geweest maar nooit meer met een dergelijk verwoestende kracht.
geologia-teide-fc.jpgNieuw onderzoek
Nu heeft nieuw onderzoek aangetoond,  dat een mogelijke toekomstige vulkaanuitbarsting op, of bij een van de Canarische Eilanden weer voor een mega-tsunami kan zorgen waarbij golven van ruim 25 meter hoogte alles wat deze tegenkomen, zullen verwoesten. Daaronder worden ook delen gerekend van Groot Brittannië, evenals de Amerikaanse steden New York, of Miami, die grotendeels van de kaart zullen worden geveegd door het wassende water. Een mogelijke vulkaanuitbarsting zou een landverschuiving in werking kunnen zetten die verwoestende gevolgen zal  hebben
el-teide-de-cerca-bbe16f3e-fb6c-4d2e-9c28-87564601fd60.jpg                                       Pico de Teide (Tenerife): hoogte 3.718 meter.

Teide_N_europeandiploma_11393996.jpg
Gelukkig komen dit soort mega-tsunami’s slechts zelden voor; maar gezien het feit dat vanaf de Canarische Eilanden lang geleden al verwoestend werk is veroorzaakt, kan niets worden uitgesloten. Daarnaast voorspelt men al jaren, dat het een kwestie van tijd is voordat een vulkaan op bijvoorbeeld Tenerife (de Teide) tot uitbarsting kan komen. De vraag is dus niet of; maar, wanneer?
000islas-canariaslogo-341.jpg


Zandvormen in het duinlandschap

EL MÉDANO - zondag 22 mei 2016 -.  We hebben het over het verschijnsel dat zorgt voor het  verschijnen van zandhoopjes in  honderden eigenaardige vormen tussen El Médano en Montaña Roja, in het Zuiden van Tenerife, wat een wetenschappelijke controverse blijft. En, alsof dit een plaats delict is, is men nog steeds op zoek naar verklarende antwoorden.

Men zou kunnen zeggen dat alles en iedereen de zandhoopjes heeft onderzocht die lijken op versteende zand-riffen  tussen de kust bij El Médano en Montaña Roja, als antwoord over het hoe en waarom deze zich vormen, maar dat er tot nu toe geen stellingname is die als definitief kan worden beschouwd.
gesdteente.jpgTussen het dorp El Médano en Montaña Roja treft met een veld aan dat is bezaaid met buisvormige structuren waarvan de herkomst een mysterie blijft.
geolodia16.jpg

Sporen van aardbevingen, of vormen van wortels?
De Sociedad Geológica Española (SGE) (Spaanse Maatschappij voor Geologie) heeft op 7 en 8 mei de Geolodía 2016 georganiseerd; een seminar, waarop men in geheel Spanje excursies voor het publiek organiseert en discussieforums met vrijwillige geologen. De Universiteit van La Laguna werkt samen met dit initiatief en leidt een excursie door de geologische omgeving van El Médano, de zuidelijke kustplaats op Tenerife.

De professor in de Petrologie en Geochemie en hoogleraar aan de Culturele Telesforo Bravo-Leerstoel van de Universiteit van La Laguna, Ramón Casillas; en ook de professor van de Afdeling Dierkunde, Bodemkunde en Geologie, Julio de la Nuez; en de conservator van het Museo de la Naturaleza y el Hombre (Museum van de Natuur en de Mens), Esther Martín, proberen tijdens deze dagen, samen met 75 deelnemers aan het activiteitenprogramma in het kader van Geolodía 2016, een antwoord te geven op deze vragen, door het gebied te betreden om te zien hoe het scenario van de plaats delict was.

De onderzoekers die deze structuren hebben onderzocht, geven toe dat deze ontstaan zijn door wind-erosie en door stromend afvalwater en dat in die gebieden waar het zand minder vast verankerd is de wind de zandkorrels meeneemt, terwijl daar waar sprake is van een grote verankering van zand, dit - mettertijd - erodeert tot deze vreemde vormen. Maar de controverse over het verschijnsel blijft bestaan en geeft aanleiding tot meningsverschillen over de diverse zandophoping op de ene of de ander locatie.

Tijdens de excursie heeft men de stelling geponeerd, dat de oorsprong ligt in de passage van warm water en gassen die zijn geproduceerd door de aanwezigheid van pyroclastische lavastromen.
Ook was sprake van een seismische oorsprong, en werd deze in verband gebracht met een grote aardbeving van  3.000 to 10.000 jaar geleden.
En als laatste, dat de buisvormige structuren te maken zouden kunnen hebben met de biologische activiteit welke te maken heeft met plantenwortels en andere organismen aan de breuken van zandranden door het circuleren van  calciumcarbonaat-rijk water aan breuken van tektonische oorsprong die worden gevormd met naburig zand.

Na de veldstudies en de analyse van de grondmonsters, hebben de deelnemers aan deze Geolodía geconcludeerd, dat het meest waarschijnlijke is: dat ze een biologische oorsprong hebben.
ZZZIslas-canariaslogo-673.jpg


Theorieën over het ontstaan
van de Canarische Eilanden

CANARISCHE EILANDEN -  donderdag 18 juni 2015 - Over het ontstaan en de geologische ontwikkeling van de Canarische Eilanden bestaan al sinds het einde van de 18de Eeuw diverse en ook tegengestelde veronderstellingen.

Zijn de Eilanden het overblijfsel van een voormalig Continent in de Atlantische Oceaan; zijn het afgescheiden delen van het Afrikaanse Continent; zijn ze ontstaan door verheffing van de Oceaanbodem tot boven de zeespiegel; zijn ze vanaf de zeebodem door vulkanische erupties ontstaan; liggen ze net als 90% van alle vulkanen op Aarde, op een actieve grens van Aardplaten, of is het een hete locatie in de ondergrond die - net zoals bij de eilandketen van Hawaii - voor het ontstaan ervan verantwoordelijk is?

Alle eilanden van de Canarische Archipel zijn van puur vulkanische aard, geen van de eilanden heeft, zoals geologen zeggen, een Continentale sokkel, maar alle eilanden rijzen als vulkanen rechtstreeks vanaf de zeebodem op, daarmee zijn dan beide Continent-theorieën uitgesloten.

Ook de stelling van een actieve platen-grens, waarlangs vloeibaar gesteente uit de aardkorst naar boven doordringt en een vulkaan-keten vormt, is niet houdbaar.

Canarias ligt op de Afrikaanse Plaat, die uit het Continent Afrika bestaat en de ervoor liggende Oceaanbodem. Tussen het Afrikaanse Continent - de Afrikaanse Continentale Plaat - en Atlantische Oceaanbodem voor de Westkust van Afrika, bestaat een actieve Platen-grens; Continentale Oceanische Afrikaanse platen zijn een eenheid. Het zelfbereik aan Afrika’s westkust is daarom een passieve Continent-rand.

De hotspot-theorie
Vergelijkt men de eilanden onderling met hun verschillende leeftijd, dan valt meteen op, dat de zeven grote eilanden - van oost naar west: Lanzarote, Fuerteventura, Gran Canaria, Tenerife, La Gomera, La Palma en El Hierro - een eilandboog vormen die van het noordoosten naar zuidwesten verloopt. Naar het noordoosten zet de eilandenboog zich voort met de onderzeese verheffingen, de zogenoemde seamounts (onderzeese bergen) Dacia, Conception Bank, Anika en Lars.
el-hierro-300x265.png     Seamounts(zeebergen) ten Zuidwesten van El Hierro (veranderd volgens Google Earth).
Ook ten zuidwesten van El Hierro ligt een keten van seamounts (onderzeese bergen) op de oceaanbodem: de El Hierro-berg, de Endeavour-berg, de Paps-berg en de Tropic Seamount-berg. Of het daarbij om nieuwe seamounts (onderzeese bergen) gaat als voorlopige, toekomstige eilanden, moet nog duidelijk worden.

Voorts valt op, dat de ouderdom van de seamounts (onderzeese bergen)) en de Eilanden van noordoost tot zuidwest afneemt; zo is de oudste zeeberg de Seamount Lars die 68 miljoen jaar gelden is ontstaan; de Anika voor 55 miljoen jaar, de Dacia voor 47 miljoen jaar; de Selvagens voor 47 miljoen jaar, Lanzarote en Fuerteventura voor 24 miljoen jaar, Gran Canaria voor 156 miljoen jaar, Tenerife voor 12 miljoen jaar en de jongste eilanden: La Palma en El Hierro uiteindelijk voor twee, tot een miljoen jaar.

Of het hierbij gaat om nieuw gevormde seamounts (onderzeese bergen) als voorlopers van toekomstige eilanden, of dat het geërodeerde, voormalige vulkanen zijn, is nog niet duidelijk.

Deze leeftijdsvolgorde van de eilanden volgt de mate van erosie. Terwijl de noordoostelijke, onderzeese bergen oude, weer terug tot onder het zeeoppervlak geërodeerde, voormalige vulkanen zijn; en de oostelijke eilanden Lanzarote en Fuerteventura slechts relatief verheven vlakten boven de zeespiegel, laten de jonge westelijke eilanden grote hoogteverschillen zien in hun topografie.

De nog slechts 2,8 km² kleine romp-eilandengroep Selvagens reikt met haar hoogste punt (Pico de Antalya) nog 163 meter boven de zeespiegel en zal binnen korte, geologische tijd tot onder de zeespiegel geërodeerd zijn.

Dezelfde ontwikkeling doet zich ook verder noordelijk in de Atlantische oceaan voor, met de vulkanische eilandengroep Madeira, ook hier liggen de afzonderlijke eilanden in een van noordoost naar zuidwest lopende boog en vertonen eenzelfde ouderdomsverloop. Zowel dot verloop in ouderdom, als ook de graad van hun erosie, wijst op het ontstaan van de Canarische Eilanden door een zogenoemde Hotspot (hete locatie).
kanaren-794x800.pngBathymetrische Kaarten (zie: http://www.encyclo.nl/begrip/Bathymetrische%20kaart) van de Canarische Archipel en van de Madeira-Archipel met de eilanden en de bijbehorende seamounts (onderzeese bergen). De dikke lijnen markeren het spoor van de Hotspots (Hoernle & Carracedo, 2008).
Entstehung-kanaren-687x800.png
1 = ruim 20 miljoen jaar geleden.
2 = ruim 20 tot 15 miljoen jaar geleden.
3 = ruim 15 miljoen jaar geleden.
4 = ruim 12 miljoen jaar geleden.
5 = ruim 9 miljoen jaar geleden.
6 = ruim 2 miljoen jaar geleden.
Hotspot-Kanaren.png
De ontwikkeling van onderzeese-studies van de afzonderlijke eilanden van noordoost naar zuidwest:
Ruim 20 miljoen jaar geleden is op de bodem van de Atlantische Oceaan een eiland ontstaan als voorloper van Fuerteventura en Lanzarote die destijds nog één eiland vormden. In de loop van de tijd groeiden Fuerteventura en Lanzarote boven de zeespiegel uit en namen geleidelijk hun huidige verschijning aan en hebben zich ongeveer twee miljoen jaar geleden gescheiden. 15 Miljoen jaar geleden is Gran Canaria op de zeebodem verschenen, 12 miljoen jaar geleden Tenerife en La Gomera 9 miljoen jaar geleden.

Pas in de jongere geologische tijd - 2 miljoen jaar geleden - zijn de beide westelijke eilanden La Palma en El Hierro ontstaan, waarbij het spoor van de Hotspots (hete locaties) zich in twee parelelle sporen opdeelde (Carracedo, 1999).
mantelpluim.png

Een Hotspot is een locatie in de bovenste aardkorst met heet, vloeibaar gesteente dat uit de diepte van de aardmantel als zogenoemde mantelpluim opstijgt. Een mantelpluim transporteert het hete basaltgesteente uit de aardmantel in de vorm van een smalle zuil tot in de bovenlaag van de aardkorst.

Wanneer het uit de aardmantel opstijgende gesteente de oppervlakte van de aardkorst bereikt, met de daar herstelde lagere druk, begint het te smelten en onstaat een basaltachtig magna, dat de lithosfeer doordringt en aan de aardoppervlakte wegvloeit. Mantelpluimen beginnen meestal op grensplaten in de aardmantel, bijvoorbeeld op 410 tot 560 km diepte op de grens tussen de bovenste en de onderste aardmantel, of op 2.900 km diepte tussen de onderste aardmantel en de aardkern. De kop van de mantelpluim vormt de Hotspot (hete locatie). Mantelpluimen en Hotspots (hete locaties) zijn relatief gebiedsstabiel, de aardkorst daarentegen loopt vanwege de Platentektoniek van de Hotspot weg en het magma baant zich daarom als een lasapparaat een weg door de aardkorst en vormt langzamerhand een keten van vulkanen. Daarbij is in de regel alleen de jongste vulkaan van deze keten actief, terwijl de oudere vulkanen steeds meer eroderen.

Een aanschouwelijk voorbeeld zijn de Hawaï-eilanden, waar de vulkanen zich aaneenrijgen als aan een parelsnoer en naar het zuidoosten steeds jonger worden, terwijl de Pacific-aardplaat naar het noordwesten over de Hotspot schuift.
Kanaren2-300x223.pngHet geomagnetische lijnspoor in de bodem van de Atlantische Oceaan vertoont een leeftijd van 190 miljoen jaar in de korst-strook waarop de Canarische Eilanden liggen.(www.reliefs.ch/geo)

In het midden van de Atlantische Oceaan drijft langs de midden-Atlantische rug de scheiding van de twee tektonische platen, de Amerikaanse-plaat naar het westen en de Afrikaanse-plaat naar het oosten. De huidige oostelijke drift heeft een snelheid van ongeveer 2,3 tot 3 cm per jaar; de gemiddelde snelheid sinds de Jura-periode - ongeveer 201 miljoen jaar tot 152 miljoen jaar geleden - bedraagt ongeveer 1,2 cm per jaar.

De strook van de aardkorst voor de West-Afrikaanse kust, waarop de Canarische Eilanden liggen, is met bijna 180 miljoen jaar het oudste gedeelte van de Atlantische Oceaan en heeft zijn gelijke in het zeegebied voor de Oostkust van de Verenigde Staten.

Door de tektonische platen-beweging van de oceaankorst over de Hotspot (hete locatie) en door de tijdelijke uitstroom van lava, is de eilandketen ontstaan; waarbij de toenmalige positie van de Hotspots door de vulkanische activiteiten op La Palma en El Hierro gekenmerkt is. Maar het vulkanisme dooft, als de plaat zich van de Hotspot weg beweegt.
kanaren-3.pngAndere theorieën over het ontstaan van de Canarische Eilanden
Bildschirmfoto-2014-12-14-um-20_06_03-309x800.png
Perioden van vulkanische activiteit op Canarias (Montelly et al., 2004) 
Ma = Miljoen Jaar
Omdat enkele geologische waarnemingen niet helemaal overeenstemmen met de Hotspot-hypothese - bijvoorbeeld de van het Hotspot-spoor verwijderde ligging van deels terugkerende vulkanische activiteiten op sommige eilanden - zijn er steeds weer pogingen geweest, om het ontstaan van de Canarische Eilanden door andere stellingen te verklaren.

Van al deze verklaringspogingen zijn twee theorieën vermeldenswaard, namelijk de Atlas-hypothese en de Instabiliteits-hypothese.

Die Atlas-hypothese
De Atlas-hypothese verbindt de eruptieve cycli van de Canarische Eilanden met de dynamische fasen van het nabijgelegen Atlasgebergte (Marokko). Het Atlasgebergte vormt de tektonische grens tussen de Eurazië -Plaat in het noorden en de Afrikaanse-Plaat in het zuiden. De hoofdzakelijke verstoringen van de Atlasbergketen verlopen in Noordoost-Zuidwestelijke richting en komen daarmee exact overeen met de ruimtelijke ligging van de boog van de Canarische Eilanden.

De Atlas-hypothese gaat er daarom van uit, dat een van deze hoofdverstoringen in de Noordoost-Zuidwestelijke richting tot aan de Canarische Archipel reikt. Deze verstoring zou periodiek actief geworden zijn en zou het uitvloeien van magma uit de aardmantel mogelijk gemaakt kunnen hebben. De magma-uitvloeiingen zouden in meerdere, opeenvolgende stromen van druk en uitzetting opgetreden zijn, zoals in de blok-afbeeldingen van Anguita en Hernán is weergegeven.

De hieronder voorgestelde theorie van een tunnel tussen het Atlasgebergte en Canarias zou goed in dit schema passen.
kanaren1.png

Blokafbeelding volgens Anguita en Hernán (1975) over de Atlas-Hypothese: Periodieke activiteit van een van het Atlas-Gebergte tot aan Canarias lopende Noordoost-Zuidwest storingszone (Lithosfeer = het bereik van het vaste gesteente – zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Lithosfeer; Asthenosfeer = het bereik van het vloeibare gesteente – zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Asthenosfeer).
De instabiliteits-hypothese
De instabiliteits-hypothese houdt de verheffing van blokken oceaankorst en de vorming van breuken in, en de daaropvolgende magma-uitstroom als uitgangspositie van elk eiland.
kanaren2-548x800.pngDe magma-gordel voor de Afrikaanse Westkust (Schmincke en Sumita, 2004).
De Afrikaanse-Plaat bestaat uit de Oceaan-Plaat en de Continentale-Plaat. De relatief dunne Oceaan-Plaat beweegt samen met de dikkere Afrikaanse-Plaat in noordoostelijke richting. Omdat de dikke en dieper in de aardmantel duikende Continentale-Plaat deze beweging een grote weerstand biedt, komt het tot botsingen en daarmee tot plooiïngen en breuken in de dunnere en daardoor weinig stabiele Oceaan-Plaat. Daardoor worden delen van de Oceaan-kortst als blokken omhoog gedrukt, als een reactie van de zwakke gebieden aan de overhang van de Oceaan-korst naar de Continentale-korst. De verstoringen en breuken bij deze blokken zouden dan een voorkeursweg kunnen zijn voor het magma uit de aardmantel.

In de regel vertonen passieve plaat-grenzen geen grote storings-zones, of seismische activiteiten, noch vulkanisme. De passieve continentale rand aan de noordwestkust van Afrika past in dit schema - afgezien nog van zijn levendige vulkanisme.Hier rijgen zich verschillende eilandengroepen en enkele honderden seamounts (onderzeese bergen) aaneen in het noordwesten op de Afrikaanse-plaat. Naast de Canarische Eilanden zijn dit de eilandengroepen van Kaapverdië en Madeira, net zoals de Sahrawi-seamounts (onderzeese Sahara-bergen), een eerdert gezo ke n eilandengroepm en de Sierra Leone-seamounts (onderzeese bergen).

In totaal is er een ongeveer 3.000 kilometer lange magma-gordel, die westelijk voor de Afrikaanse kust ligt.

Deze Noord-Zuid zone van vulkanische eilanden en seamounts (onderzeese bergen) parallel langs de kust in niet toevallig.

Zoals zo vaak bij natuurwetenschappelijke verschijnselen lijkt ook het ontstaan van de Canarische Eilanden niet monocausaal verklaarbaar te zijn.

Zo is niet uit te sluiten, dat de Canarische Eilanden hun ontstaan ook te danken hebben aan tektonische instabiliteit langs de lithosfeer-grens, hier de passieve West Afrikaanse-plaatgrens.

Mogelijk heeft zich hier de oceaankorst langs een kritische naad tussen de dikke, oude Continentale-plaat en de jonge oceaan-lithosfeer gevormd die door storingen en breuklijnen van opstijgend magma zijn bevorderd, waarschijnlijk in combinatie met meerdere hotspots van ongeveer dezelfde ruimtelijke expansie.
kanaren-3-1.png

Schematische voorstelling van de instabiliteits-hypothese (Carracedo, 1997): Door de druk van de dunnere Oceaan-plaat tegen de dikkere Continentale Afrokaanse-plaat ontstaan breuken, die dienen als uitweg voor het magma uit de aardmantel.
kanaren-2.png
Edge Driven Convection (Hoek Gedreven Convectie)
De hotspot-hypothese, waarschijnlijk samen met de onstabiliteits-Hypothese, levert tot nu toe de meest sluitende verklaring voor het ontstaan van de Canarische eilandenketen op de Afrikaanse-plaat

Zoals eerder gezegd, passen beide waarnemingen niet geheel in dit beeld. Het ruimtelijke buitenspel van sommige vulkanische centra van het hotspot-spoor, de brede verstrooiing van de eilandketen, en de uitzonderlijk lange en deels terugkerende vulkanische activiteit van de afzonderlijke eilanden, kunnen niet uitsluitend worden verklaard door het klassieke hotspot-model.
kanaren-1-300x144.png                        Historische foto van de Chinyero-eruptie in 1909.
Recente vulkanische erupties hebben zich in de 18de op Lanzarote en in de 19de Eeuw op Tenerife voorgedaan , zelfs nog in 1909, met de uitbarsting van de Chineyro.

Daarom gaan sommige geologen uit van een interactie tussen de Canarische-mantelpluim, met een zogenoemde Edge Driven Convection (EDC) (Hoek Gedreven Convectie) wat te vergelijken is als Continentale Rand-convectie. Een lithologische instabiliteit op de grens van een dikke Continentale-plaat en een dunnere Oceaan-plaat wordt EDC genoemd.

De dikke Continentale-plaat is hier de West-Afrikaanse Kraton

Kratons zijn de stabiele kernen op om het vasteland van de Continentale-platen, die meestal sinds het begin van het Paleozoïcum geen tektonische verandering en dikte van meer dan 250 kilometer vertonen.

De dikte van de West-Afrikaanse Kraton wordt geraamd op 150 km, en die van de westelijk gelegen Oceaan-plaat daartegen op minder dan 19 kilometer.
Door de afwisseling in dikte van de Lithosfeer-platen ontstaan laterale temperatuur- en viscositeitsverschillen die een relatief kleine convectie-stroming in de mantel veroorzaken.

De convectie-stroming ontstaat door het wegzakken van het koele gesteente met een hogere dichtheid aan de rand van de dikke Continentale-plaat (Downwellings: blauwe pijlen) en door het opstijgen van heet gesteente met geringere dichtheid bij de hotspot (Upwellings, rode pijlen).

Het met een geschatte gemiddelde snelheid van 20 - 30 mm per jaar omhoog en wegzakkend plastisch gesteente vormt uiteindelijk een gesloten convectiewals.

Voor de Canarische Eilanden betekent dit, dat de aan de oppervlakte zichtbare verschijningsvorm van het vulkanisme, zowel door een locatie-vaste mantelpluim, evenals door een Upwellings kleinschalige Edge Driven Konvektions-cel ontstaan is.
kanaren-2-1.png

Interaktie van hotspot en Edge Driven Convection als ontstaanshypothese van de Canarische Eilanden (Carracedo, veranderd volgens Geldmacher et al., 2005)

EDC functioneert zo lang als de Continentale-plaat en het opstijgende magma boven de hotspot invloed op de convectie hebben. Aangenomen wordt, dat de reikwijdte van de Upwellings maximaal 600 tot 1.000 kilometer van de hotspots bedragen kan.

Tegenwoordig ligt het dichtst bij de Afrikaanse kust gelegen eiland Furrteventura ongeveer 100 kilometer en het westelijk gelegen eiland La Palma ongeveer 500 kolometer van de Afrikaanse kraton verwijdert.

Neemt men de huidige driftsnelheid van de Afrikaanse plaat van 2,3 tot3 cm/per jaar, de huidige locatie van de hotspots onder La Palma, en bovengenoemde reikwijdte, dan kon de EDC in 2,5 tot 22 miljoen jaar tot stilstand komen.

Tunnel tussen de Canarische Eilanden en het Atlasgebergte?
Analyses van vulkanisch gesteente van het Atlasgebergte in Noordwest-Afrika vertonen een chemische vingerafdruk, die veel lijkt op het vulkanische gesteente van de Canarische Eilanden.

Medewerkers van het Leibnitz-Instituut voor Zee-wetenschappen in Kiel (IFM-GEOMAR) hebben daartoe een hypothese opgesteld: de vulkaan is door een soort tunnel aan de onderzijde van de Noordwest-Afrikaanse-plaat - van de Canarisch Eilanden uit - gevoed. “Daarom weten we, dat de Canarische hotspot aan Afrika voorbij is gegaan,” aldus een wetenschapper van IFM-GEOMAR in het internationale vaktijdschrift ‘Geology’. "Onze resultaten tonen aan, dat het gesteente uit het Atlasgebergte toch uit nagenoeg hetzelfde materiaal uit de bovenste aardkorst stamt. Geofysische studies hebben al aangetoond, dat de ondergrens van de plaat onder het Atlasgebergte abnormaal dun is.
kanaren-31.png

Schema van het mechanisme tussen de Canarische hotspot en Noordwest-Afrika (S. Duggen, IFM-GEOMAR, 2009).

De ondergrens ligt daar op slechts rond de 75 kilometer diepte, in plaats van de gebruikelijke 150 kilometer. Legt men de informatie naast elkaar, dan gaat het ruimtelijk gezien om een soort corridor aan de onderzijde van de Noordwest-Afrikaanse-plaat,” aldus de wetenschapper. De corridor met ongeveer 1.000 kilometer lang en 250 kilometer breed zijn. De westelijke tunnelingang ligt nabij de Canarische Eilanden, waar materiaal uit het diepste van de aardkorst bij de hotspot opstijgt. Een deel daarvan wordt afgebogen en stroomt de corridor onder het Atlasgebergte binnen en smelt daar plaatselijk.

Gedurende vele miljoenen jaren heeft het de opstijgende aardkorstmateriaal van de Canarische hotspots zodoende vulkanen in Noordwest-Afrika met magma kunnen voeden.
kleurlogoCanarias.png

Het Instituto Volcanológico beschuldigt
het Instituto Geográfico Nacional ervan
gegevens achter te houden

CANARISCHE EILANDEN - dinsdag 5 mei 2015 - De Canarische instelling verlaat het wetenschappelijke comité voor vulkanische controle omdat men geen gegevens ontvangt over de laatste serie van drie aardbevingen welke zich sinds de zomer van 2014 zich heeft voorgedaan rond Villaflor, Güimar en bij de krater tussen Tenerife en Gran Canaria.

De wetenschappers van het Instituto Volcanológico de Canarias (Involcan) (Canarisch Vulkanologisch Instituut) (zie:
http://www.fomento.es/MFOM/LANG_CASTELLANO/DIRECCIONES_GENERALES/INSTITUTO_GEOGRAFICO/_INFORMACION/HISTORIA ) hebben op zondag 3 mei 2015 aangegeven, dat het Instituto Geográfico Nacional (IGN) - het centrum van de Spaanse Staat wat de vulkanische bewaking leidt van de Archipel - relevante informatie heeft achtergehouden voor de Canarische wetenschappelijke samenleving en de bevolking over de seismische activiteit welke zich voordoet op Tenerife.
39.jpgFeitelijk, volgens Involcan, heeft het IGN een seismische crisis verborgen gehouden van meer dan duizend aardbevingen in 2010, evenals de exacte gegevens over drie series die sinds de zomer van 2014 zijn geregistreerd op Tenerife:
- een in de omgeving van Villaflor in juni 2014,
- een andere bij de onderzeese krater tussen het eiland Tenerife en het Eiland Gran Canaria in
   januari 2015,
- en de meest recente, die van dinsdag 28 april 2015 in de Vallei van Güimar.
Cabecera-Web-Involcan-960x200.jpg

Volgens de aankondiging van zondag 3 mei 2015, in een communiqué dat geplaatst is op de sociale netwerken, heeft deze ondoorzichtigheid ertoe geleid, dat men de beslissing heeft genomen, het wetenschappelijk comité te verlaten van het Plan de Protección Civil y Atención de Emergencias por Riesgo Volcánico de Canarias (Pevolca) (Plan Bescherming Burgerbevolking en Waarschuwing voor Noodgevallen door het Vulkanisch Risico van Canarias).
folletopevolca.jpg

1318249937585grafico-detalle.jpg
“De motivering van die beslissing is de ernst die het verbergen van gegevens veronderstelt te zijn welke gerelateerd zijn aan het programma voor vulkanische bewaking op Canarias door het IGN; het nutsbedrijf , dat ressorteert onder het Ministerie van Fomento (Ontwikkeling) en dat momenteel de bevoegdheid heeft op het vlak van vulkanische bewaking in Spanje sinds 2004 bij Koninklijk Besluit, dat niet volgens de vormvereiste tot stand is gekomen met Canarias,” zo kwalificeert Involcan in het genoemde communiqué.

Dit comité is geformeerd uit lokale, nationale een internationale, wetenschappelijke instituten en Universiteiten die de signalen evalueren welke de magmabewegingen onder de Archipel uitzenden. Ze brengen hun conclusies over aan de autoriteiten, opdat die kunnen bepalen, welke maatregelen te nemen in geval van risico.
Imagen_IGN_2.jpg

Verschillen tussen Canarias en de Spaanse Staat
De controle voor het seismische en vulkanisch gevaar op Canarias heeft meningsverschillen gegenereerd tussen de nationale overheden en die van de eilanden, vooral sinds het begin van de crisis in 2004 op Tenerife. Dat was de eerste keer in drie decennia, dat men de alarmbellen heeft doen rinkelen door de uitbreiding van kleine aardbevingen rond de Teide. Hoewel men het risico op een eruptie als laag beschouwd, doen zich verschillen voor bij sommige vulkanologen voor wat betreft de perceptie van het risico en het beheer van de crisis.

Hiaten in de controle plannen, mogelijk omdat men tot dan niet het gevaar van een uitbarsting heeft gevisualiseerd, hoewel dit een reële optie is, probeert men die gedeeltelijk op te lossen met het genoemde Staatsbesluit van datzelfde jaar 2004, waarin men het IGN benoemd, als primair verantwoordelijk voor het toezicht op de bewaking en aanlevering van gegevens.

Maar de Staat heeft ook toegezegd, samen te werken met de Canarische Eilanden. Er is besloten, dat het Pevolca, waarin de bevoegde nationale en lokale overheden betrokken zijn - de Staat, de Canarische Eilanden, de Eilandbesturen, de Gemeenten en de Protección Civil (Burger Bescherming = BB) - die, overeenkomstig de wetenschappelijke rapporten, op basis van protocollen beslissingen nemen om de bevolking te informeren en te beschermen.

Besluit zonder overeenstemming
Maar, zoals Involcan benadrukt in de nota, is dit decreet niet ‘afgestemd” met de overheden en de wetenschappelijke instanties van de eilanden:

"Met deze beslissing is zonder overeenstemming met Canarias de unanieme beslissing van de Senaat (Eerste Kamer)(in 2005) geboren, voor het bevorderen van het creëren en implementeren van het Instituto Volcanológico de Canarias (Vulkanologie Instituut van de Canarische Eilanden) ment een gezamenlijke inzet van alle in Spanje bestaande menselijke en technische middelen voor het verbeteren van het vulkanische risicobeheer.

Daar voegt men nadien de unanieme beslissing van het Canarische Parlement aan toe (in 2006), van de Federatie Canarische Gemeenten (in 2008), van het Congres van Afgevaardigden(de Tweede Kamer in 2009) en van de Federatie van Canarische eilanden (in 2014); waarbij men aandringt bij alle overheidsniveaus (de Staat, de Deelstaat Canarias en de Eilandbesturen) om aan Involcan deel te nemen, maar tot nu toe heeft alleen het Cabildo (Eilandbestuur) van Tenerife zich gecompromitteerd aan deze beslissing van de wetgevende Kamers.”

Vandaar, dat het ITER (Instituto de Energías Renovables de Tenerife) (Instituut voor Hernieuwbare Energie van Tenerife), ressorterend onder het Cabildo (Eilandbestuur) nagenoeg de enige instantie is die Involcan bevordert, via een team dat geleid wordt door de vulkanoloog Nemesio Pérez. Maar waaraan ook deskundigen van de Canarische Universiteiten, evenals van diverse Spaanse en buitenlandse Universiteiten deelnemen.

De problemen hebben zich voorgedaan tijdens de urgentie-vergadering van het wetenschappelijk comité, dat dinsdagmiddag 28 april 2015 bijeengeroepen is door de Pevolca-directie, enkele uren na een reeks van zwakke aardbevingen die is gedetecteerd in de vallei van Güimar.

“De eerste verrassing voor de wetenschappers van Involcan was, te ervaren, dat het IGN helemaal geen gegevens aanleverde aan het wetenschappelijke comité over haar geochemische programma voor de vulkanische bewaking op Tenerife, en dat, voor de volledigheid, zich beperkte tot het informeren, dat men niets interessants had geregistreerd, zonder aanlevering van enige objectieve evalueerbare documentatie,” zo wordt opgemerkt in het communiqué van het Instituto Volcanológico de Canarias.

Het nationale seismische netwerk heeft op die dag een reeks van ongeveer een dertigtal seismisch evenementen geregistreerd, waarvan er 14 zijn gelokaliseerd in de Vallei van Güimar. De omstandigheid doet zich voor, dat het bij de lokalisering deze reeks dichtstbijzijnde geochemische meetstation van Involcan, in december 2013 is gestolen. Daarom heeft het Instituut geen informatie kunnen verschaffen over de registratie ervan, omdat dat station niet geantwoord heeft. Vandaar het belang, dat het IGN de informatie completeert; een situatie , die zich- volgens Involcan- niet heeft voorgedaan.
212900468_640.jpg

De tweede verrassing
Maar er zijn meer verschillen: “De tweede, en veel ernstigere, verrassing heeft men twee dagen na de genoemde bijenkomst ervaren en die bestaat eruit, dat het IGN, gedurende de afgelopen tien jaar, informatie verborgen heeft gehouden voor de leden van het wetenschappelijk comité, over de op Tenerife geregistreerde seismische activiteit.”

Concreet, aldus het Instituut, “geeft de gepubliceerde catalogus van de op Tenerife en omgeving gedurende het jaar 2010 gelokaliseerde seismische evenementen aan, dat dit er  60 waren; maar wat er , klaarblijkelijk, werkelijk door het IGN in dat jaar was gelokaliseerd, waren er 1.176.”

“Het verbergen van deze informatie is heel ernstig, het geeft duidelijk niet de dienstverlening weer waartoe het IGN bij wet verplicht is en brengt het werk van het beheer van de wetenschappers van Involcan in gevaar, wat zij moeten verrichten als leden van het wetenschappelijke comité, voor het Leidinggevende Comité van het Pelvoca,” zo geeft men aan in het communiqué.

De nota van het Instituto Volcanológico besluit met een waarschuwing: “Dit flagrante verbergen van openbare gegevens voor de Canarische samenleving en voor de wetenschappers van Involcan, kan ongewenste juridische gevolgen hebben voor verantwoordelijkheden die afgeleid worden van een niet correct beheer, dat gebaseerd is op de tendentieuze informatie die uitsluitend wordt verstrekt op de internetpagina van het IGN.”

Vanwege die situatie hebben de wetenschappers van het Involcan de beslissing genomen, niet door te gaan met deelname aan de bijeenkomsten van het wetenschappelijke comité van het Pelvoca zolang men niet corrigeert en de verantwoordelijkheden verduidelijkt die te maken hebben met deze ernstige afwijkingen die een openbare dienst treffen die bestemd is voor het garanderen van de veiligheid van personen die op deze Eilanden wonen.
kleurlogoCanarias.png


 

kaart_canaria-5-68.jpg

aaaaLOGOMETBANNERGranCanariaActueel-2--385.jpg